یافته‌های جدید جهانی: دریاچه‌های زمین سریعتر از اقیانوس‌ها و اتمسفر گرم می‌شوند!

دریاچه‌ها تحت تاثیر تغییرات زیست محیطی جهانی آسیب‌پذیر هستند و به خوبی تاثیرات آب و هوا را بر روی موجوداتی که در این آب‌ها زندگی می‌نمایند، نشان می‌دهد. دمای سطح دریاچه به طور مستقیم و یا غیر مستقیم بر روی پدیده‌های بیولوژیکی، شیمیایی، فیزیکی حاکم بر دریاچه چون دمای ناحیه‌ی فتوسنتز، پایداری ستون‌های آب، بهره‌وری اولیه‌ی آب، تغییر انواع گونه‌های ماهی و تعلمل بین آن‌ها تاثیر گذار است.

علاوه بر عوامل مورفومتریکی چون سطح و عمق دریاچه، عواملی چون دمای هوا، پوشش ابری، تابش خورشید بر دمای سطحی دریاچه تاثیر می‌گذارد. در این پژوهش اطلاعات 25 ساله (1985-2005) دمای سطح 235 دریاچه از نقاط مختلف جهان در فصل تابستان توسط ايستگاههای زمینی و یا سنجنده‌هاي ماهوارهای جمع آوری شده است. در شکل (1) دریاچه‌هایی که داده‌های آن توسط سنجنده‌هاي ماهواره‌ای و ايستگاه‌هاي زميني اندازهگیری شده است به ترتیب با رنگ قرمز و زرد نمایش داده شده است.

شکل 1- نقشه دریاچه‌هایی که در این تحقیق مورد مطالعه قرار گرفته‌اند

تعدادی از دانشمندان از شش کشور جهان در این پروژه که بخشی از آن توسط ناسا و بنیاد ملی علم آمریکا حمایت مالی شده است، شرکت نموده‌اند. نتیجه این تحقیقات در 18 دسامبر 2015 در اتحادیه ژئو فیزیک آمریکا در سانفرانسیسکو در اختیار عموم قرار گرفت. این نتایج بر اساس ترکیبی از داده‌های دمایی حاصل از گیرنده‌های ماهواره‌ای و سنجش‌های زمینی بدست آمده است.

بررسی‌های صورت‌گرفته بر روی 235 دریاچه نشان داده است که این دریاچه‌ها به طور متوسط 0.65 درجه فارنهایت و 0.34 درجه سلسیوس در هر دهه گرمتر شده‌اند؛ اگرچه این مقدار به ظاهر ناچیز است، این افزایش از آنچه در اقیانوس‌ها و اتمسفر ثبت شده است، بیشتر است.

 با توجه به شکل (1) همانطور که در این نقشه‌ها مشخص است دمای اکثر دریاچه‌ها رو به افزایش است و روند یکنواختی در تمام دریاچه‌ها مشاهده نمیشود و بسیار نا همگون است. همچنین با توجه به این نقشه‌ها، دریای خزر و دریاچه ارومیه نیز جزء دریاچه‌هایی هستند که با شدتی بالاتر از متوسط جهانی در حال گرمتر شدن هستند.

شکل 2- نقشه افزایش دمای سطح دریاچه‌ها به ازای هر دهه در تابستان از سال 1985 تا 2009

بر اساس گزارشهای علمی جدید، افزایش قابل توجه دمای دریاچه‌ها، نشانه ناگواری است که سبب مشکلاتی چون افزایش رشد جلبرگ و ایجاد نواحی با اکسیژنکم و خطرناک برای ماهی‌ها خواهد شد. همچنین، این نوسانات سریع بر اکویستم‌های آبی عمیق تاثیر گذار است و سبب افزایش نگرانی‌ها در ارتباط با کیفیت آبی که مردم برای نوشیدن، آبیاری محصولات و تولید انرژی صرف می‌نمایند خواهد شد.

پدیده گرمتر شدن دریاچه با شدت متوسط جهانی و یا بیشتر بسیار فراگیر است و دریاچه‌هایی چون دریاچه تاهو (Tahoe)، دریاچه بایکال در سیبری (Baikal Lake) و دریاجه فراکسجون (Fracksjon) در سوئد نمونه‌هایی از این دریاچه‌ها هستند؛ جان لنترز (John Lenters) از لیمنو تک، شرکت مشاوره علمی آب در میشیگان گفت: دریاچه‌های عمیقتر در نواحی سرد سریع‌ترین تغییرات را داشته‌اند.

همچنین این دریاچه‌ها، 4 دریاچه از 5 دریاچه بزرگ آمریکا؛ سوپریور (Superior)، هورن (Huron)، میشیگان (Michigan) و اونتاریو  (Ontario) را نیز شامل می‌شوند. دریاچه اریه، سطحی‌ترین وگرمترین دریاچه از بین دریاچه‌های بزرگ آمریکا، سریعترین تغییرات را داشته است. همچنین، دریاچه سوپریور، عمیق‌ترین و سردترین دریاچه، سه برابر سریعتر از متوسط جهانی گرم شده است.

 دانشمندان می‌گویند: علاوه بر گرم شدن دمای هوا، فاکتور‌های دیگری نیز وجود دارد که سبب گرمتر شدن دریاچه می‌شوند و به صورت قابل توجهی از ناحیه‌ای به ناحیه دیگر این عوامل متفاوت هستند.با توجه به شکل 3، روند تغییرات دمای سطح دریاچه‌ها در تابستان نسبت به روند تغیییرات دمای هوا بسیار متفاوت بوده است.

شکل 3- تغییرات دمای سطح دریاچه در تابستان نسبت به تغییرات هوا

دریاچه‌های بزرگ و دیگر دریاچه‌ها در آب و هوای شمالی، یخ زمستانه خود را زودتر از دست می‌دهند و حتی در برخی مناطق پوشش ابری کمتری وجود دارد و در نتیجه سطح آن‌ها در معرض تابش خورشید بیشتری است.

رشد جلبرگ‌ها در آب‌های گرمتر افزایش می‌یابد. در این گزارش پیش بینی شده است، در قرن آینده میزان جلبرگ‌ها 20 درصد افزایش یابد که تنها 5 درصد این انفجار منجر به مسمومیت ماهی‌های دریاچه‌ها خواهد شد. برای مثال، این افزایش بی‌اندازه جلبرگ‌ها در آگوست 2014 سبب شد تا 400000 ساکنین تولدو، اوهایو و میشیگان جنوبی به مدت دو روز از آب محروم باشند.

او ریلی (O Reilly) می‌گوید: رشد جلبرگ‌ها سبب توسعه نواحی تحت عنوان "نواحی مرگ" با اکسیژن اندک برای ماهی‌ها شده است که توانایی ادامه حیات در این شرایط را ندارند. این واقعه می‌تواند متصاعد شدن گاز متان، گازهای گلخانه‌ای و حتی با تاثیرگذاری بیشتر از دی اکسید کربن که سبب تغییرات جوی می‌شود را باعث شود.

در شرق آفریقا، دریاچه تانگانیکا، کمتر توانسته آب گرم نزدیک سطح دریاچه را با آب سرد موجود در اعماق دریاچه مخلوط نماید و در نتیجه توزیع مواد مغذی برای جلبرگ‌هایی که ماهی‌ها از آن تغزیه می‌نمایند کاهش یافته است.

دونالد اوزازسکی، مدیر موسسه تحقیقات دریاچه‌های بزرگ در دانشگاه مرکزی میشیگان که در این پروژه همکاری نداشته است گفت:  این یافته‌ها در برخی نواحی چون دریاچه‌های گریت و پویانگ لیک در چین از روش‌های اندازه‌گیری متفاوتی استفاده شده است.

وی در ادامه گفت: نتایج محتمل دیگر در دریاچه‌های گرمتر که تراز آب کمتری دارند سبب تخریب سواحل تالاب ها و تهاجم گونه‌های بیگانه شده است.

چیزی که به نظر می‌رسد، تغییر کوچکی در دمای آب، اثرات پیچیده و به شدت تاثیرگذاری بر اکوسیستم داشته است.

مرجع:

1- O’Reilly, C. M., et al. (2015), Rapid and highly variable warming of lake surface waters around the globe, Geophys. Res. Lett., 42, 10,773–10,781, doi:10.1002/ 2015GL066235.

2- Sapna Sharma., et al. (2015), A global database of lake surface temperatures collected by in situ and satellite methods from 1985–2009, SCIENTIFIC DATA, 2:150008, DOI: 10.1038.

 

برای دریافت اصل مقاله ها بر روی لینک های زیر کلیک نمایید:

دریافت مقاله 1

دریافت مقاله 2

افزودن دیدگاه جدید