نقش ۷۰درصدی عوامل انسانی در احیای دریاچه ارومیه

دکتر سید هادي بهادری

نقش ۷۰درصدی عوامل انسانی در احیای دریاچه ارومیه

 یادداشت

نگاه به برنامه‌هاي سال جاری ستاد احياي درياچه اروميه نشان می‌دهد، این برنامه‌ها در ادامه برنامه سال‌هاي قبل است. برخي از پروژه‌ها چند ساله تعريف شده و برخي ديگر نيز به صورت مقطعي به مجموعه برنامه‌هاي ستاد افزوده مي‌شود. در این شرایط براي اينكه ستاد بتواند توفيق بيشتري در حل بحران درياچه اروميه داشته باشد، مي‌تواند به برخي برنامه‌ها توجه ويژه‌تري داشته باشد. يكي از برنامه‌هاي مهم براي سال جاري بايد تمركز بر كاهش مصرف آب در حوزه كشاورزي باشد كه مي‌توان با بهبود راندمان توليد، اين امر را محقق كرد. متاسفانه بخش كشاورزي در مصرف آب بيش از اندازه تلفات دارد و هدر‌ روي‌ها در اين بخش بسيار است. متاسفانه امروز مي‌بينيم به رغم همه هشدارها همچنان توسعه باغات در حوزه درياچه اروميه ادامه دارد و مزارع و مناطق كوهستاني در حال تبديل به باغ است. در دامنه كوه‌ها نيز مي‌بينيم درخت كاري مي‌شود و همه اين‌ها نياز به منابع آبي براي تغديه دارد و مي‌تواند بر بحراني‌تر شدن وضعيت درياچه اثرگذار باشد. و باز با كمال تاسف مي‌بينيم چندان نظارتي نيز بر اين اتفاق صورت نمي‌گيرد. در واقع به نظر مي‌رسد تا‌كنون نتوانسته‌ايم كار زيادي براي مهار ميزان مصرف انجام دهيم و به اين ترتيب دولت براي اين مهم در ابتداي راه است. درحالی که ضرورت دارد در بحث اجراي پروژه‌هاي آبياري تحت فشار در باغات و هم در بحث انتقال آب از محل توليد تا مصرف آب و همچنين در بحث چگونگي توليد آب، اقدامات اصلاحي اساسي صورت گيرد؛ چون هدر رفت در بخش توليد، انتقال و مصرف آب بسيار شديد است. موضوع بعد كه گمان مي‌كنيم امسال بايد جدي‌تر دنبال شود؛ انتقال پساب‌هاي تصفيه شده تصفيه‌خانه‌هاي تبريز، اروميه و شهرهاي ديگر به سمت درياچه است. به نظر مي‌رسد سال گذشته اين برنامه با سرعت خوبي اجرا نشد، لذا امسال بايد به صورت جدي‌تر در دستور كار قرار گيرد.

مساله ديگر حفر تونل انتقال آب از حوزه جنوب درياچه به سمت رودخانه "گدار" است. در اجراي اين برنامه پيشرفت خوبي داشتيم و۱۲ كيلومتر از تونل حفاري شده؛ اما هنوز ۷۰ درصد كار باقي مانده است. از اين رو با توجه به وضعيت درياچه لازم است در سال ۹۸ كار حفاري تونل به اتمام برسد. برنامه ديگر تثبيت‌هاي بيولوژيك در اطراف درياچه است. در اين زمينه بحث قرق و حفظ منابع طبيعي و حفظ بافت خاك مطرح است تا ذرات ريزگردهاي نمكي مشكلات بيشتري ايجاد نكند. برنامه‌ها در اين راستا البته به خوبي اجرا شده، اما لازم است ادامه پيدا كند. ما در مجلس فراكسيون نجات درياچه اروميه را تشكيل داديم كه هدف آن در واقع نظارت بر عملكرد دولت است. طبيعي است، اگر در موضوعي دولت كارها را جدي پيش ببرد، مجلس هم بر عملكرد نظارت كرده و دولت را تشويق خواهد كرد. ولي اگر سهل‌انگاري صورت گیرد بايد به دولت تلنگري بزنیم تا كار به نحو مطلوب پيش برود. وقتي ما در مجلس اين فراكسيون را تشكيل داديم؛ هنوز وضعيت دولت دوازدهم مشخص نبود، اينكه آيا برنامه‌هاي قبل ادامه پيدا مي كند يا خير. خوشبختانه با پيروزي دكتر روحاني تقريبا مي‌شود اميدوار بود سياست‌هاي محيط‌زيستي دولت به خصوص در مورد درياچه اروميه ادامه پيدا كند. لذا فراكسيون نقش نظارتي خود را بر عملكرد ستاد درياچه اروميه خواهد داشت. از سوي ديگر بعضي از نكات خاصي نيز مانند تخصيص اعتبارات ممكن است در مقاطعي نياز به توجه ويژه مجلس داشته باشد. در اين مقاطع فراكسيون مي‌تواند نقش محوري داشته باشد و در تامين اعتبارات و جلب نظر سازمان برنامه و بودجه نقش مهمي ايفا كند. موضوع ديگري كه فراكسيون مي‌تواند در آن نقش داشته باشد؛ مسايل اجتماعي است. چون نمايندگان مستقيم با مردم در ارتباط هستند، مي‌توان در برنامه‌هايي كه نياز به مشاركت مردمي يا فرهنگ‌سازي دارد؛ برنامه‌هايي داشته باشد.

اين نكته را نبايد ناديده گرفت كه ستاد احياي درياچه اروميه كارهاي موثري انجام داده است، منتها طبيعي است هيچ كاري بي‌عيب نبوده و ستاد هم از اين امر مستثني نيست. نقايصي در عملكرد ستاد درياچه اروميه ديده مي‌شود كه بايد نسبت به رفع آن اقدام كرد. يكي از نقايص تمركز ستاد در تهران و عدم‌ارتباط مستقيم با حاشيه درياچه‌نشينان است. اين مورد خود معضل است و مي‌تواند محل ايراد باشد. عمده فعالان درياچه در تهران متمركز شده‌اند و عملا تصويري واقعي از درياچه در اختيار ندارند و به صورت روزآمد نمي‌دانند مردم چه وضعيتي در اين منطقه دارند. وقتي ما پذيرفته‌ايم كه نقش عوامل انساني در خشكي درياچه اروميه 70 درصد است؛ اين عامل انساني در حوزه درياچه اروميه استقرار دارد و نياز به فرهنگ‌سازي دارد. ستاد امروز ديگر به كار مردم اشراف ندارد و عملا به دو سه دستگاه اجرايي سپرده است. اگر اين دستگاه‌ها مي‌توانستند كاري از پيش ببرند كه درياچه به اين روز نيفتاده بود.

 بنابراين لازم است ستاد حضور فعال و جدي خود را در منطقه در سال 1396 برنامه‌ريزي كند و كار را خود در دست گيرد. از اين رو بايد در منطقه ستاد اجرايي تشكيل شود و از نزديك برنامه‌ها مورد دقت نظر قرار گيرد. به نظر مي‌رسد ايجاد دفاتر دو سه نفره در منطقه و يا بازديدهاي گاه و بيگاه اساتيد دانشگاه از منطقه براي حل بحران درياچه كفايت نمي‌كند. به تعبيري لازم است ستاد در منطقه چنبره بزند تا با اشرافي كه بر مشكل و برنامه‌هاي دستور اجرا دارد، بحران را به تدريج و طبق برنامه برطرف كند. يكي از كارها مي‌تواند تشكيل كارگاه در حوضه درياچه ارومیه باشد. وقتي مردم ببيند دولت جدي است؛ مشاركت بسيار بالاتري خواهند داشت. در سال 1394 كه من نماينده ستاد در منطقه بودم؛ انرژي زيادي گذاشتيم و با مردم براي مشاركت در طرح احيا صحبت كرديم. روستا به روستا، بخش به بخش و شهر به شهر، پروژه‌ها را بين مردم جا انداختيم. يكي از دلايلي كه سال 1394 موفق‌ترين سال احياي درياچه بود نيز همين حضور مردم بود. آنها به طور واقعي حضور دولت را احساس مي‌كردند و براي مشاركت انگيزه بيشتري پيدا مي‌كردند. اما در سال 1395 تقريبا تمام برنامه‌هاي فرهنگي و اجتماعي در منطقه نیمه تعطيل و ستاد در تهران متمركز شد. به اين ترتيب ديديم در سال گذشته درياچه اروميه از دغدغه مردم اين منطقه خارج شد. به همين دليل هم مي‌بينيم كه سال 1395، 25 سانتي متر تراز درياچه پايين‌تر آمد. به عقيده من نقش مديران محلي بسيار مهمتر از مديران كل در تهران است. بنده اين خلاء را به شدت در اروميه احساس مي‌كنم. گمان مي‌كنم ستاد بيشتر كارها را اداري مي‌بيند. لذا اگر ستاد به سرعت به اين نقيصه پي نبرد و در صدد حل آن برنيايد به نظر مي‌رسد پروژه با شكست مواجه خواهد شد.پس از صرف هزينه‌ها و وقت بسيار، پاسخ براي عدم حل بحران درياچه اروميه چه خواهد بود؟ مسلما در اين بين عده‌اي هم به دنبال فضاسازي و بهره‌برداري‌هاي سياسي هستند و سعي مي‌كنند كارهاي انجام شده را كوچك جلوه دهند.

اين افراد كه بعضا از داشتن رسانه هم بهره مي‌برند با اين جوسازي‌ها مي‌توانند در ميزان مشاركت مردم و انگيزه آنها نيز تاثير بگذارند.امروز اگر از اغلب مردم ساكن حاشيه درياچه بپرسيد ستاد احيا چه اقدامي انجام داده است، شايد حتي نتوانند يك مورد را بيان كنند. وقتي كار تكرار نشود و خود مردم درگير انجام برنامه‌ها نباشند، طبيعي است كه در ذهن نداشته باشند چه كارهايي انجام شده است. بعضا حتي خود مي‌توانند مانع اجراي طرح‌ها شوند.

دسته بندی موضوعی:

افزودن دیدگاه جدید