بررسی آخرین وضعیت حوضه آبریز دریاچه ارومیه در تابستان

بررسی آخرین وضعیت حوضه آبریز دریاچه ارومیه در تابستان

نویسنده-علی حاجی مرادی، مسوول واحد سیاستگذاری دفترتلفیق و برنامهریزی ستاد احیای دریاچه ارومیه

 دریاچه‌ها یک حجم آب محصور میان خشکی هستند که در یک حوضه آبریز قرار دارند و حجم و سطح آن‌ها در طول زمان تغییر می‌کند. دریاچه‌ها از تالاب‌ها عمیق‌تر هستند و از این نظر با آن‌ها تفاوت دارند. جریان آب ورودی به دریاچه‌ها از دو مسیر تأمین می‌شود؛ بارش برف و باران روی دریاچه و همچنین ورود آب رودخانه به دریاچه است. خروج آب از دریاچه نیز از مسیر تبخیر آب از سطح دریاچه اتفاق میافتد.دریاچه ارومیه یک دریاچه بسته است؛ یعنی هیچ رودخانه‌ای از آن منشعب نمی‌شود. به‌علاوه، مطالعات صورت گرفته نیز نشان می‌دهد که تقریبا ارتباطی میان آب‌های زیرزمینی اطراف دریاچه با خود دریاچه ارومیه وجود ندارد. در نتیجه تنها راه خروج آب از دریاچه، تبخیر از سطح آن است. به‌علاوه، تنها راه ورود آب به دریاچه نیز از طریق رودخانه‌ها و بارش باران و برف روی دریاچه است.تغییر در میزان بارش برف و باران در طول سال (در فصول بهار، تابستان، پاییز و زمستان) باعث می‌شود که حجم آب وارد شده به دریاچه ارومیه تغییر کند و در تابستان، تقریباً برابر با صفر باشد. بهعلاوه، تغییر در شدت نور آفتاب و دمای هوا باعث می‌شود، تبخیر آب از سطح دریاچه در طول سال تغییر کند و در ماه‌های سرد سال، به کمترین مقدار کاهش یابد.


 در نمودارهای زیرتغییرات میزان بارش باران و برف ، تبخیر آب از سطح آن و حجم آب رودخانه‌های وارد شده به دریاچه ارومیه آمده است:

شکل ۱- بارش تجمعی ماهانه بر سطح دریاچه در سال ۲۰۱۰ میلادی بر حسب میلیون متر مکعب


 

شکل ۲- مقدار تبخیر از سطح دریاچه در ماه‌های مختلف سال ۲۰۱۰ میلادی بر حسب میلیون متر مکعب با استفاده از روش بیلان انرژی

 

شکل ۳- مجموع آورد رودخانه‌ها به دریاچه در ماههای مختلف سال ۲۰۱۰ میلادی

 

شکل ۴- تغییرات حجم دریاچه در ماه‌های مختلف سال ۲۰۱۰ میلادی بر حسب میلیون متر مکعب

 

تغییر در حجم آب موجود در دریاچه ارومیه با استفاده از تفاضل تبخیر از حجم آب ورودی به دریاچه حاصل می‌شود. بنابراین می‌توان انتظار داشت که به دلیل کوچک بودن میزان تبخیر نسبت به بارش و آب رودخانه‌ها در ماه‌های سرد سال، حجم آب داخل دریاچه روند صعودی و در مقابل، در ماه‌های گرم سال که تقریباً بارش باران و برف وجود ندارد و آب رودخانه‌ها هم به شدت کاهش می‌یابد و تبخیر از سطح دریاچه نیز افزایش می‌یابد، سطح و حجم دریاچه رو به افول شود. این تغییرات در نمودار زیر نشان داده شده است. همچنین همانگونه که در نمودارهای ذیل نشان داده شده است، این رفتار درون سالی دریاچه ارومیه و سایر دریاچه‌های بسته در سطح جهان در تمامی سال‌ها حتی سال‌های پرآبی دریاچه ارومیه مشهود بوده است.

الف

ب

ج

د

شکل ۵- تغییرات تراز دریاچه الف) در سال ۱۳۷۴ ب) در سال ۱۳۸۴ ج) در سال ۱۳۹۲ و د) در سال ۱۳۹۶

بنابراین افزایش حجم دریاچه ارومیه در ماه‌های سرد سال و کاهش آن در ماه‌های گرم سال، امری طبیعی و قابل انتظار در تمامی دوره‌های تاریخی است ولی آنچه که به عنوان تغییرات غیرقابل انتظار و البته نگران کننده دریاچه ارومیه باید به آن توجه کرد، تغییرات تراز دریاچه ارومیه در هر روز نسبت به تاریخ مشابه آن در سال گذشته است، در واقع اگر تراز دریاچه ارومیه در ۳۱ تیر ۱۳۹۶ کمتر از تراز آن در ۳۱ تیر ۱۳۹۵ بود، این نشانه بروز مشکلی در وضعیت دریاچه ارومیه است.  گو اینکه تراز دریاچه ارومیه در پایان تیرماه سال ۱۳۹۲، ۸ متر کمتر تراز دریاچه در پایان تیر ماه سال ۱۳۷۴ و ۱۳۰ سانتی‌متر کمتر از تراز دریاچه در پایان تیرماه سال ۱۳۸۸ بوده و این نکته ایست که باید در آن برهه به آن توجه می‌شد که این رفتار دریاچه قطعاً حاکی از اتفاقی غیرطبیعی در تغییرات تراز دریاچه ارومیه است.

 

 

 

 

 

 

 


 

دسته بندی موضوعی:

برچسب ها:

افزودن دیدگاه جدید