نقشه راه و برنامه زمانی احیای دریاچه ارومیه

نقشه راه و برنامه زماني احياي درياچه اروميه

با توجه به وضعيت كنوني درياچه، رويكرد اصلي در برنامه زماني احياي درياچه اروميه تثبيت شرايط كنوني و حفظ پيكره آبي در چند سال اول اجراي برنامه (دو تا سه سال اول) و جلوگيري از خشك شدن كامل درياچه مي‌باشد.

لذا تامين آب در مدت زمان كوتاه موجود از اولويت‌هاي اصلي براي حفظ درياچه اروميه مي‌باشد. 

ايجاد پايداري در وضعيت مديريت منابع و مصارف آب در سطح حوضه درياچه اروميه،  تنها راهكار حفظ بلندمدت درياچه و احياي آن مي‌باشد.

 

لذا تمركز بر كاهش مصارف آبي در سطح حوضه به‌ويژه در بخش كشاورزي از طريق اتخاذ راهكارهاي مناسب و انجام سرمايه‌گذاري‌هاي لازم و توسعه فناوري‌ از جمله رويكردهاي اصلي احياي درياچه اروميه مي‌باشد.

ستاد احياي درياچه اروميه ماموريت اصلي خود را “احياي درياچه اروميه” تعريف نموده و بر اساس مجموعه بررسي‌هاي كارشناسي و تخصصي صورت‌گرفته چشم‌انداز خود را در سال 1402، “بازگشت درياچه به تراز اكولوژيك” قرار داده است.

لذا آمار به‌خوبي بيانگر اين است كه در سطح حوضه آبريز درياچه اروميه ميزان برداشت از منابع آب تجديدپذير حداقل 30 درصد بيشتر از حد قابل قبول مي‌باشد و اين روند در طي ساليان گذشته پايداري در سطح اين حوضه را به ‌شدت تحت تاثير قرار داده است.

با كاهش 40 درصدي مصرف آب در بخش كشاورزي حوضه، حجم منابع آب قابل تخصيص به بخش كشاورزي به ميزان 1700 ميليون مترمكعب كاهش يافته و در مجموع حجم مصارف در اين بخش از منابع آب تجديدپذير حوضه مي‌بايست به 2590 ميليون مترمكعب برسد. 

در مجموع پس از انجام مطالعات لازم و تصويب نقشه راه احياي درياچه اروميه، بر طبق برنامه زماني مصوب، طرح احياي درياچه اروميه شامل سه فاز اصلي در يك بازه زماني ده ساله مي‌باشد (شكل 1). اين سه فاز عبارتند از:

 

 

1.      فاز تثبيت (1395-1393): هدف اصلي از اين فاز تثبيت تراز درياچه اروميه و همچنين اجراي پروژه‌هاي كاهش اثرات محتمل ناشي از تداوم خشكي درياچه اروميه مي‌باشد.

2. دوره احياي درياچه اروميه (1401-1396): هدف اصلي اين فاز اجرايي نمودن مجموع راهكارهاي تامين آب مورد نياز درياچه و افزايش تدريجي تراز آن مي‌باشد.

3.     دوره احياي نهايي (1402): هدف مورد انتظار از اين فاز تثبيت شرايط احياء شده درياچه و ايجاد الزامات لازم براي احياي نهايي و حفظ پايدار شرايط درياچه مي‌باشد. 

شکل-1- روند زماني احياي درياچه اروميه

در شكل (2) برنامه زماني اوليه احياي درياچه اروميه ارائه شده است. با توجه به بررسي‌هاي تكميلي صورت گرفته و روند اجرايي پروژه‌ها، برنامه زماني در حال اجراي طرح احياي درياچه اروميه بر مبناي نقشه راه و راهكارهاي مصوب در شكل (3) ارائه شده است.

شکل-2- برنامه زماني اوليه احياي درياچه اروميه

شکل-3- برنامه زماني در حال اجراي احياي درياچه اروميه

 

لازم به‌ذكر است كه و تفاوت اصلي بين برنامه زماني اوليه و برنامه زماني كنوني احياي درياچه اروميه مي‌باشد كه عبارتند از:

1- جايگزيني طرح انتقال آب از سيلوه با طرح انتقال آب از ارس: با توجه به پيشرفت قابل ملاحظه طرح انتقال آب از سيلوره به درياچه اروميه و همچنين هزينه‌هاي سرمايه‌گذاري قابل ملاحظه مورد نياز جهت اجراي طرح انتقال آب از ارس و عدم پيشرفت روند مطالعه و اجراي اين طرح، طرح انتقال آب از سيلوه در برنامه زماني جايگزين طرح ارس گرديد.

در حال حاضر اين طرح با ظرفيت انتقال سالانه 190 ميليون مترمكعب جزء يكي از طرح‌هاي مهم در حال پيگيري بوده و انتظار مي‌رود كه از سال 1395 عملياتي گردد.

در مجموع طرح سيلوه نسبت به طرح انتقال آب از ارس هم حجم آب بالاتري را منتقل مي‌نمايد و علاوه بر آن در بازه زماني كوتاه‌تري به نتيجه مي‌رسد و اثربخشي به‌مراتب بهتري خواهد داشت. 

2- كاهش حجم آب رهاسازي از سدهاي حوضه: بر طبق برآوردهاي صورت گرفته در برنامه زماني اوليه و همچنين وضعيت درياچه با اعمال محدوديت موقت كشت پيش‌بيني شده بود كه در سه سال اول برنامه احياء سالانه بين 500 تا 650 ميليون مترمكعب از سدهاي حوضه براي درياچه رهاسازي شود.

با توجه به تجربه به‌دست آمده در سال اول اجراي برنامه (سال آبي 94-93) و همچنين بهبود وضعيت بارش در اين سال، اين رويكرد از برنامه زماني حذف، و برنامه مطالعه و اجراي طرح‌هاي بهينه‌سازي مصرف آب در بخش كشاورزي با هدف كاهش 40 درصدي مصرف آب در اين بخش در طي 5 سال و همچنين رهاسازي آب صرفه‌جويي‌شده از سدها مورد تاكيد بيشتر قرار گرفت.